काठमाडौं । रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने विषयमा अमेरिका र युक्रेनसँग तीनपक्षीय शान्ति वार्ता पुनः सुरु गर्न सैद्धान्तिक रूपमा सहमत भएका छन् । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनले युद्ध अन्त्यका लागि कूटनीतिक प्रयास तीव्र बनाइरहेका बेला पुटिनको यस्तो सहमति आएको हो ।

समाचार संस्था रोयटर्सका अनुसार पुटिनले बुधबार अमेरिकी विशेष दूत स्टिभ विटकफसँग रुसको सेन्ट पिटर्सबर्गमा भएको भेटवार्तापछि यस्तो सहमति जनाएका हुन् । रुसी राष्ट्रपतिको कार्यालयका विदेश मामिला सल्लाहकार युरी उशाकोभले रुस अमेरिका र युक्रेनसँग वार्ता पुनः सुरु गर्न सैद्धान्तिक रूपमा तयार रहेको जानकारी दिएका छन् ।

यद्यपि, यो सहमति युद्ध अन्त्य गर्ने अन्तिम सम्झौता होइन । वार्ताको मिति, कार्यसूची र सहभागीको तहबारे थप तयारी आवश्यक छ । रुसले नोभेम्बर १० वा त्यसपछि वार्ता सुरु हुन सक्ने बताएको छ । वार्ता संयुक्त अरब इमिरेट्सको अबुधाबीमा हुन सक्ने सम्भावना पनि सार्वजनिक गरिएको छ ।

तीन घण्टा लामो भेटवार्तापछि खुलेको कूटनीतिक बाटो

रोयटर्सका अनुसार पुटिन र अमेरिकी विशेष दूत विटकफबीच सेन्ट पिटर्सबर्गस्थित कन्स्टान्टिन दरबारमा झन्डै तीन घण्टा छलफल भएको थियो । छलफलमा रुसका विशेष लगानी प्रतिनिधि किरिल दिमित्रिएभ पनि सहभागी थिए । अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पका ज्वाइँ जारेड कुशनरले भने दूरभाषमार्फत छलफलमा सहभागिता जनाएका थिए ।

भेटवार्तामा युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने सम्भावित उपाय, युद्धपछिको सुरक्षा व्यवस्था र रुस–अमेरिका सम्बन्ध सुधारका विषयमा छलफल भएको थियो । विटकफले पुटिनसमक्ष सम्भावित शान्ति सम्झौताका लागि केही नयाँ प्रस्ताव र दस्तावेज प्रस्तुत गरेका थिए ।

रुसी राष्ट्रपतिको कार्यालयका अनुसार प्रस्तावित वार्ताको मुख्य विषय युद्ध समाप्त भएपछि रुस र युक्रेनको सुरक्षा कसरी सुनिश्चित गर्ने भन्ने हुनेछ । तर, रुसले युरोपेली मुलुक र युक्रेनबाट आएका पछिल्ला प्रस्तावप्रति पूर्ण सन्तुष्टि व्यक्त गरेको छैन ।

यसअघि विटकफले नर्वेको राजधानी ओस्लोमा युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्की, नर्वे र फिनल्यान्डका नेतासहित युरोपेली तथा उत्तर एटलान्टिक सन्धि सङ्गठनका प्रतिनिधिसँग छलफल गरेका थिए । त्यसपछि उनी पुटिनसँग वार्ता गर्न रुस पुगेका हुन् ।

ट्रम्पको दबाब, जेलेन्स्कीको युद्धविराममा जोड

अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले रुस र युक्रेनबीच युद्ध अन्त्य गर्ने सम्झौता गर्न दुवै पक्षमाथि दबाब बढाउँदै आएका छन् । पछिल्लो समय उनले युक्रेनलाई युद्ध अन्त्य गर्ने सम्झौतामा पुग्न आग्रह गर्दै आएका छन् ।

युक्रेनी राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले भने युद्धविरामलाई शान्ति प्रक्रियाको महत्त्वपूर्ण सुरुआती कदमका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् । उनले हालको अग्रपङ्क्तिमा युद्ध रोक्ने र त्यसपछि थप राजनीतिक तथा सुरक्षा सम्बन्धी विषयमा छलफल गर्ने प्रस्ताव अघि सारेका छन् ।

जेलेन्स्कीले युद्ध अन्त्यका लागि भूभागको भविष्य, युद्धपछिको सुरक्षा प्रत्याभूति, पुनर्निर्माण र युद्धविरामजस्ता विषयमा छलफल गर्नुपर्ने बताउँदै आएका छन् । उनले पुटिन र ट्रम्पसँग हुने सम्भावित तीनपक्षीय बैठकमा युद्ध अन्त्यका मुख्य मुद्दा उठाउने अपेक्षा व्यक्त गरेका छन् ।

तर, रुस र युक्रेनबीच युद्ध अन्त्य गर्ने सर्तमा अझै ठूलो मतभेद छ । रुसले पूर्वी युक्रेनको दोनेत्स्क क्षेत्रमा आफ्नो नियन्त्रण कायम गर्ने र युक्रेनलाई उत्तर एटलान्टिक सन्धि सङ्गठनको सदस्य बन्न नदिने अडान राख्दै आएको छ । मस्कोले अस्थायी युद्धविरामभन्दा पनि आफ्नो माग समेटिएको समग्र शान्ति सम्झौता चाहेको छ ।

युक्रेनले भने आफ्नो भूभागको भविष्य र राष्ट्रिय सुरक्षालाई बेवास्ता गरेर हुने कुनै पनि सम्झौता स्वीकार गर्ने स्पष्ट सङ्केत दिएको छैन । यही मतभेदका कारण वार्ता सुरु भए पनि सहमति जुटाउन कठिन हुने देखिन्छ ।

फेब्रुअरीपछि रोकिएको वार्ता पुनः सुरु हुने सम्भावना

रुस र युक्रेनबीच अमेरिकी मध्यस्थतामा यसअघि भएका तीनपक्षीय वार्ताबाट युद्ध अन्त्य गर्ने विषयमा ठोस प्रगति हुन सकेको थिएन । रोयटर्सका अनुसार यस वर्षको फेब्रुअरीपछि त्यस्तो वार्ता भएको छैन ।

यसअघिका वार्तामा युद्धबन्दी आदानप्रदानजस्ता मानवीय विषयमा केही प्रगति भए पनि युद्धविराम, भूभागको नियन्त्रण र दीर्घकालीन सुरक्षा व्यवस्थामा दुवै पक्षबीच सहमति जुट्न सकेको थिएन ।

अब प्रस्तावित वार्ताले यी विवादलाई पुनः छलफलको केन्द्रमा ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ । विशेषगरी युद्धपछि युक्रेनको सुरक्षा कसरी सुनिश्चित गर्ने, रुसको सुरक्षा चासोलाई कसरी सम्बोधन गर्ने र भविष्यमा पुनः युद्ध नदोहोरिने प्रत्याभूति कसरी दिने भन्ने विषय निर्णायक हुनेछन् ।

तर, वार्ताको मिति वा स्थान तय हुँदैमा युद्ध अन्त्य हुने निश्चित हुँदैन । यसका लागि दुवै युद्धरत पक्षले आफ्ना मुख्य सर्तमा कति लचकता देखाउँछन् भन्ने महत्त्वपूर्ण हुनेछ ।

युद्ध जारी रहँदा शान्ति प्रयास

कूटनीतिक प्रयास अघि बढे पनि युद्धभूमिमा आक्रमण रोकिएको छैन । रोयटर्सले बुधबार प्रकाशित गरेको समाचारमा युक्रेनका विभिन्न क्षेत्रमा रुसी आक्रमणबाट मानिसको मृत्यु भएको र ऊर्जा पूर्वाधारमा क्षति पुगेको विवरण उल्लेख गरेको छ ।

यसले वार्ता र युद्धविरामबीचको दूरी अझै कायम रहेको देखाउँछ । एकातिर अमेरिका वार्तामार्फत युद्ध अन्त्य गर्न दबाब बढाइरहेको छ भने अर्कोतिर रुस र युक्रेन दुवैले आफ्नो सैन्य तथा राजनीतिक अडान कायम राखेका छन् ।

युद्धका कारण युक्रेनको ऊर्जा संरचना, आवासीय क्षेत्र र अर्थतन्त्रमा परेको असरका साथै लाखौँ मानिसको विस्थापनले पनि दीर्घकालीन शान्ति सम्झौताको आवश्यकता बढाएको छ । तर, दुवै पक्षले स्वीकार गर्ने सुरक्षा व्यवस्था र भूभागसम्बन्धी समाधानबिना युद्धको स्थायी अन्त्य कठिन देखिन्छ ।

अब के हुन्छ?

पुटिनको पछिल्लो सहमतिले रुस, अमेरिका र युक्रेनबीच वार्ताको ढोका पुनः खोल्ने सम्भावना बढाएको छ । प्रस्तावित वार्ता नोभेम्बर १० वा त्यसपछि अबुधाबीमा हुन सक्ने र त्यसमा युद्धपछिको सुरक्षा व्यवस्थालाई प्राथमिकता दिइने रुसी पक्षको भनाइ छ ।

अब मुख्य प्रश्न वार्ता बस्छ कि बस्दैन भन्ने मात्र होइन, वार्तामा रुस र युक्रेनले आफ्ना अडानमा कति परिवर्तन गर्छन् भन्ने हो । युद्धविराम, कब्जामा रहेका भूभागको भविष्य, युक्रेनको सुरक्षा प्रत्याभूति र रुसका मागबीच सहमति खोज्नु वार्ताको सबैभन्दा कठिन काम हुनेछ ।

अहिलेसम्म सार्वजनिक विवरणले पुटिन वार्ता पुनः सुरु गर्न सैद्धान्तिक रूपमा तयार भएको देखाउँछ । तर, युद्धविरामको औपचारिक सहमति, शान्ति सम्झौताको मस्यौदा वा युद्ध अन्त्य गर्ने निश्चित समयसीमा घोषणा भएको छैन । त्यसैले आगामी वार्ताले वास्तविक प्रगति गर्छ कि गर्दैन भन्ने कुरा दुवै पक्षको व्यवहार र सहमतिमा निर्भर रहनेछ ।

( रोयटर्स, एसोसिएटेड प्रेस र रुसी राष्ट्रपतिको कार्यालयका सार्वजनिक विवरणमा आधारित)